Kto kontroluje etykiety żywności i co grozi za błędy w oznakowaniu?

Zanim padnie jakakolwiek kwota: decyzje z art. 29 i 30

Dla przedsiębiorcy handlującego żywnością najkosztowniejsza w skutkach bywa nie kara pieniężna, lecz decyzja zatrzymująca towar. Od 16 września 2026 r. przepisy o tych decyzjach obowiązują w brzmieniu nadanym nowelizacją z 17 lipca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1154). Art. 29 ust. 1 ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych pozwala wojewódzkiemu inspektorowi IJHARS w szczególności:

• nakazać poddanie artykułu niespełniającego wymagań jakości handlowej określonym zabiegom, a jeżeli takie zabiegi nie są możliwe, zakazać wprowadzania artykułu do obrotu (pkt 2);
• nakazać zniszczenie artykułu na koszt jego posiadacza (pkt 5);
• w punktach sprzedaży kontrolowanego podmiotu nakazać wycofanie z obrotu całej partii artykułu zafałszowanego, jeżeli wada dotyczy całej partii produkcyjnej (pkt 6).

Bliźniaczą konstrukcję dla żywności sprowadzanej spoza UE zawiera art. 30 ust. 1: po kontroli granicznej organ nakazuje zabiegi doprowadzające artykuł do zgodności, a gdy nie są możliwe, zakazuje wprowadzenia go do obrotu.

Decyzje z art. 29 ust. 1 pkt 2, 3 i 6 mogą być wydane jeszcze przed zakończeniem kontroli i podlegają natychmiastowemu wykonaniu (art. 29 ust. 2 i 3). Towar przestaje się sprzedawać od razu, niezależnie od tego, czy i jaka kara pieniężna zapadnie później.

Kary pieniężne: organy, podstawy i granice

Zestawienie najważniejszych podstaw dla błędów w oznakowaniu żywności i na kartach produktowych. Każde „do" oznacza ustawową granicę, nie kwotę nakładaną automatycznie.

Kwoty zależne od przeciętnego wynagrodzenia liczy się od przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej ogłaszanego przez Prezesa GUS: ustawa o jakości handlowej wskazuje rok poprzedzający rok nałożenia kary, ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia mówi o roku poprzedzającym. Za 2025 r. wynosi ono 8903,56 zł (komunikat Prezesa GUS, M.P. 2026 poz. 192). Stąd 20-krotność to 178 071,20 zł, a 30-krotność to 267 106,80 zł.

Kara nie jest automatyczna

Sam fakt stwierdzenia błędu nie przesądza o karze ani o jej wysokości:

• art. 40a ust. 5 ustawy o jakości handlowej wskazuje kryteria ustalania wysokości kary, a ust. 5c i 5d pozwalają organowi odstąpić od jej wymierzenia w okolicznościach wymienionych w przepisie;
• od 16 września 2026 r. art. 40a ust. 5e każe w ogóle nie wszczynać postępowania o karę z ust. 1 pkt 3 (a wszczęte umorzyć), gdy wartość kontrolowanych artykułów jest mniejsza niż 2% przeciętnego wynagrodzenia, kontrolowany nie przyczynił się do nieprawidłowości, a nieprawidłowość nie mogła wprowadzić konsumenta w błąd;
• art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymaga uznania zachowania za praktykę z art. 24, co następuje w decyzji Prezesa UOKiK wydawanej na podstawie art. 26 albo 27; brakujące pole na karcie nie uruchamia kary samo z siebie;
• przy ponownym wprowadzeniu do obrotu produktu tego samego rodzaju z tą samą wadą art. 40a ust. 3 nakazuje podwyższyć karę o kary nałożone w ciągu 24 miesięcy przed rozpoczęciem kontroli;
• w przypadku artykułu zafałszowanego art. 40a ust. 4a nakazuje podać informacje z decyzji do publicznej wiadomości, z pominięciem tajemnicy przedsiębiorstwa;
• na zapłatę kary jest 30 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna (art. 40a ust. 6).

Etykieta i karta produktu: różna droga do organu

Etykieta fizyczna jest widoczna dopiero w sklepie i w praktyce trafia pod ocenę organu podczas kontroli. Karta produktu w sklepie internetowym jest publicznie dostępna: jej treść może w każdej chwili przeczytać każdy, także organ, bez wizyty u przedsiębiorcy. IJHARS ma przy tym własną podstawę kontroli sklepów internetowych: rozdział 4a ustawy o jakości handlowej (art. 39a–39e) przewiduje kontrolę sprzedaży na odległość rozpoczynaną anonimowym zakupem kontrolnym, obejmującą sprawdzenie opakowania i oznakowania. Zakres danych wymaganych na karcie opisuje artykuł Jakie informacje o żywności musi zawierać karta produktu w sklepie internetowym?, a podział odpowiedzialności za oznakowanie: Kto odpowiada za etykietę żywności importowanej spoza UE?